si home si

Unha das películas que más me impresionou de rapaz foi a que aquí se chamou Danzad, danzad, malditos, de Sydney Pollack. Pasaba nunha das maratóns de baile que se organizaron nos Estados Unidos na Gran Depresión, nas que a xente se apuntaba a bailar días enteiros, descansando únicamente uns poucos minutos porque, como lle pasaba á parella protagonista, mentres aguantaras polo menos dábanlles de comer, e se ganaban era unha axuda para saír da fame. O título orixinal, o mesmo da novela de Horace McCoy na que se inspirou, era They shoot horses, don´t they? (“Seica non matan aos cabalos?”), aínda máis demoledor, sobre todo porque era a frase final coa que o protagonista xustificaba ter matado á súa extenuada parella de concurso. O outro día tiven unha sensación parecida, aínda que me apresuro a aclarar que moito menos tráxica, para que non me acusen de sensacionalismo.

Foi que me coincidiu asistir como espectador a unha desas actividades coas que as institucións promoven o consumo nos comercios das vilas (logo de ter promovido a instalación de grandes e medianas superficies). A actividade era o remate final da campaña, o sorteo de tres mil euros en metálico entre todos os posuidores dunhas rifas que deran en cada compra. Dixen ben, 3.000 euros en premios, pero se entenderon que era un premio, entenderon mal: eran dous de trescentos euros e 24 de cen euros, ou sexa tres mil euros a repartir entre vinte e seis agraciados.

A hora prevista eran as sete da tarde dun venres pola tarde, que a efectos prácticos era xa noite. A pesares diso, e que daquela non chovía, pero non parara en todo o día, debía haber medio milleiro de persoas baixo da carpa e botando por fóra dela ata encher a praza. É que para ganar o premio non chegaba con que tocara: había que estar presente para recibilo. Ás sete e cuarto despediuse a cantante que amenizaba a espera e comezaron a falar as autoridades, media ducia. A multitude, mentres sacaba de petos e bolsos as rifas ou uns papeis onde tiñan anotados os números para revisalos con máis comodidade, oíunos sen máis mostras de impaciencia ou descontento ca un par de asubíos tímidos e a suba do volume das conversacións cando unha das oradoras rozou o límite da vergonza allea nos seus ditirambos á súa superior, alí presente.

Por fin, con media hora de retraso, comezou o sorteo. Celebrábase polo método que a Lotería Nacional chama moderno, non porque o sexa, senón porque non é o antigo: establécese de antemán que premio é, e logo sácase o número, dun total de 17.000 que repartiran. Os organizadores deste nin siquera tiñan a pillabanería de programador televisivo de sortear primeiro os menores e deixar para o final os grandes. Adxudicaron os dous de 300 euros (os agraciados estaban presentes) e acometeron o pesado labor de ir distribuíndo os outros 24. E digo pesado porque tiñan que agardar a confirmación de que o propietario do número estivese alí, e mesmo se achegase ao estrado onde as autoridades, de forma rotatoria, lle entregaban o cheque.

Eran as oito e media cando me fun, porque os amigos, fartos, turraban de min. De 26 sorteados apareceran 18 premiados, o 70%. Que sete de cada dez clientes do comercio local dunha vila grandeira se xunten unha tarde-noite dun venres de outono pola esperanza bastante remota de ganar 100 euros e pola remotísima de ganar 300 paréceme unha porcentaxe alucinante, quitado que os clientes do comercio local sexan poucos, pero moi clientes, ou que a xente levara as rifas de amigos e veciños (co que o alucinante para a ser a confianza que aínda reina nas vilas).

É dicir, paréceme ben a campaña, rifas incluídas, pero, que necesidade hai de facer congregarse hora e pico aos consumidores e facerlles escoitar uns discursos? “Éche a crise”, dicían os amigos que me deron sacado do trance. E un deles tirou outro exemplo: nuns grandes almacéns daban hai días un vale para un croissant pequeno na cafetería. El viu a varios clientes esixindo o vale cando as dependentas non se daban présa en darllo, e un camareiro contoulle que tiveron que restrinxir a entrega na barra, porque se non as mesas abarrotábanse. Será a crise, pero non os efectos económicos da crise: os afectados, os parados, digo eu que non empregan o tempo en andar de compras. Será o efecto tradicional de todas as crises: fan que a xente sexa máis mandadiña.