“Señor, coa escusa de rexentar un burdel, a súa esposa vende teas de contrabando” é un insulto. “Sir, esto foi unha digresión, agardo o seu argumento” (dito por un que recibiu na cara un xarro de cervexa nunha discusión) é unha réplica. Son dous exemplos clásicos que recompilou Borges (o escritor arxentino, non o empresario de froitos secos) e que cito de memoria porque teño a biblioteca toda metida en caixas. Non digo que non amolaran ó destinatario, pero sen deixar de ser faltadas, tiñan o seu aquel. Pola contra, nestes tempos, o símbolo do alto nivel acadado polo debate político madrileño é esa polémica sobre se o intercambio de indirectas entre Zapatero (“patriotas de hojalata”) e Rajoy (“bobo solemne”) constitúen réplica, insultos ou que.

Se os lanzadores de epítetos ou quen llelos amplifica tiveran como libro de cabeceira o Diccionario del Diablo do mestre Bierce, morrería o conto, porque nel defínese a réplica como un “insulto prudente ó contestar, practicada por señores que teñen unha repugnancia innata pola violencia, ademais dunha forte tendencia a ofender”. É decir, a gravidade do insulto depende do fondo, da forma, do destinatario, do receptor e do medio en que se transmite (agora que o penso, é o mesmo proceso que o da a información que nos ensinaban na facultade). Ou sexa, que todo é unha cuestión de proporcións.

Igual que no caso ese dos rapazotes barceloneses que se cargaron a unha señora nun caixeiro.Unha vez trincados, os autores desa morte con nocturnidade, premeditación, aleivosía e desprezo de sexo (circunstancias que convirten o homicidio en asasinato, se non me equivoco) alegaron “que non querían facer tanto dano”. Que se pasaron, vamos, sen aclarar en que momento do proceso (1. Bater nela ata que a víctima deu pechado a porta co pestillo. 2. Ir buscar logo a un compinche novo para que a mallada, temerosa de impedirlle o paso a un usuario da banca electrónica, lles abrise. 3. Queimala) a cousa podía quedar simplemente nunha broma pesada.

A gravidade deste caso tamén depende. Se os asasinos fosen uns desalmados que mataron a unha pobre señora para roubarlle os cartos que acaba de retirar do caixeiro, o barrio e os medios de comunicación todo sería un clamor popular denunciando a falta de seguridade. Pero nin o barrio nin os asaltantes eran precisamente “populares”, e a víctima era unha señora pobre que a relación que tiña co caixeiro non era de cliente: usábao como refuxio a falta doutro teito. Así que tanto o barrio como os medios o que fan é non atopar explicación ó que pasou.

Tampouco lla atoparon ós outros animais de Valencia que mallaron nun compañeiro de instituto e gravaron a fazaña coa cámara do móbil que seguramente mercaron cos seus aforros (ben, neste caso os medios primeiro botaron man da habitual explicación do centro conflictivo en barrio marxinal, ata que algún se tomou a molestia de visitalo e comprobar que era o contrario).

A risco de caer outra vez na pedantería, a explicación deuna hai tempo Albert Einstein coa súa outra teoría da relatividade. “Se a miña teoría fose correcta, en Alemania dirían que son alemán, e en Francia que son cidadán do mundo. Pero se estivera errado, en Francia asegurarían que son alemán, e en Alemania certificarían que son xudeu.”

(xoves –ou venres- 22 de decembro de 05)

Advertisements