Etiquetas

, ,

“As cousas agora non duran nada, un abrigo que eu tiña…” dicían os vellos, ante o noso sorriso condescendente. Esta época nosa (o último ano, agora nin as épocas resisten un cambio de tempada) caracterízase porque descubrimos o que xa sabiamos. Hai meses vimos negro sobre branco que os gobernos son uns trapalleiros e os mercados fan deles un pandeiro, e agora, Comprar, tirar, comprar, un documental que xustifica a existencia das televisións públicas –TVE e TV3, en concreto- evidencia que as cousas non duran porque se fagan peor, senón porque se fan mellor, desde o punto de vista do fabricante: están deseñadas para que se estraguen.

O documental, dirixido pola alemá Cosima Dannoritzer, comeza contando a historia dunha impresora que falla e dunha bombilla que non. A máis curiosa é a da bombilla, que leva funcionando no cuartel dos bombeiros de Livermore (California) desde 1901. Nos últimos tempos, gravada permanentemente por unha webcam, pero non pola mesma: a bombilla aguanta, pero xa van pola terceira cámara. Resulta que, xa cando Edison puxo á venda a primeira, en 1881, a súa vida media era de 1.500 horas, exactamente a mesma que as convencionais que hoxe temos na casa. En 1924 inventouse unha que duraba 2.500 horas, e mesmo se patentou nos anos 40 unha, que non se chegou a fabricar, que duraba 100.000 (as de baixo consumo que nos venden hoxe como de “longa duración” teñen unha estimación de 50.000). Ese retroceso na historia do progreso debeuse a que os maiores fabricantes de lámpadas fixeron a mediados dos anos 20 unha sociedade/grupo de presión chamado Phoebus, para deseñar bombillas que durasen menos, e mesmo controlar e sancionar aos fabricantes que non atenderan os estándares que eles marcaban. En 1940, a publicidade xa vendía como un logro que as lámpadas duraban 1.000 horas, e mesmo nos Estados Unidos lograron que se aprobase unha lei que impoñía ese límite. En 1981, uns enxeñeiros da República Democrática de Alemaña fabricaron unha que duraba anos, e levárona a unha exposición internacional. “Ides quedar sen traballo”, dicíanlles os seus compañeiros occidentais. “Non, afórrase moito tungsteno”, respondían eles. Ninguén llela comprou, en 1989 caeu o Muro de Berlín, pechou a fábrica e deixáronse de fabricar.

Se as cousas duran moito, véndese menos cantidade. Pasoulle tamén ao inventor das primeiras medias de nylon, que non rompían nunca, e ao construtor dos automóbiles Tucker, que nos anos 40 xa incorporaba cristais laminados e cintos de seguridade, que so deu fabricado 30 (algúns seguen circulando). Xa en 1932, un economista, Bernard London propuxo o que chamou Planned Obselescence (Obsolescencia Programada) como remedio á crise económica de 1929: os aparatos tiñan un límite de vida legal, que ao cumprirse obrigar a entregalos a unha axencia gobernamental. Non lle fixeron caso, pero nos anos 50 en EEUU argallaron unha mellora da idea: que fose voluntario, creando a necesidade de ter o máis novo. “Ninguén obriga á xente a ir a unha tenda a mercar algo novo. É a súa liberdade de elección”, di no documental o fillo do teórico do asunto, o deseñador Brooks Stevens. Logo perfeccionouse o sistema: se o cliente non quere exercer a súa liberdade de mercar (eu cambio de móbil cada ano, e hai xente que de coche, pero de bombillas ou lavadoras?) fabrícanse as cousas para que se estraguen. E aquí entra a historia da impresora. Un rapaz catalán descubriu que a súa deixara de funcionar porque contiña un chip que ao chegar a un número de impresións, daba aviso de avaría e recomendaba, como nos pasou a todos, que foses a un técnico, que lle dixo, como a todos, que pagaba a pena comprar outra. Ao contrario do que facemos todos, el buscou en internet un programa (“pirata”, claro) feito por un ruso que anulaba o chip. As impresoras e o resto dos trebellos que poderían seguir funcionando están convertendo países enteiros de África en vertedoiros, un aspecto que non se contempla na planificación económica dos fabricantes, como tampouco os postos de traballo que xeraría o sector do amaño.

Non deixa de ser pavero que a bombilla sexa o símbolo universal da creatividade e das boas ideas.

(La Opinión de A Coruña, 15 de xaneiro de 2011)

Advertisements