Etiquetas

, , , , , , , , , , , , , , , ,

Como esta é a milleira ocasión na que, a trancas e barrancas, con máis ou menos ganas ou desgana por ambas as partes, nos citamos neste sitios vostedes e mais eu, quero celebralo asestándolles unha reflexión sobre o estado da cuestión profesional a conto de dous acontecementos recentes que me ocuparon a min, e posiblemente a vostedes: a traxedia ferroviaria de Angrois e o falecemento de Rosalía Mera.

The Ace in the Hole (Billy Wilder, 1951)

Así que baixo o título de DE SANTOS E DEMOS atoparán traballos periodísticos, as habituais columnas, e sobre todo o resultado dun pararme a pensar de como está isto do que sempre vivín e nunca deixou de me gustar (non sei cal das dúas cousas ten máis mérito, supoño que a segunda).

Captura1

OS SANTOS

“Se fai falta facer un trato con ese sheriff corrupto…, por min, ben. E se teño que aliñalo cunha maldición india… e unha esposa co corazón desfeito… por min, ben”, intentaba convencer o antigo reporteiro estrela caído en desgraza Charles Tatum a Jacob Q. Boot, director do pequeno xornal da vila na que fora dar en El gran carnaval (Billy Wilder, 1951). “Por min, non. Iso é un periodismo falso e inxusto, iso é o que é”. “Inxusto non, é un periodismo que chega ás entrañas, Sr. Boot. Interese humano”, tentaba camelar o xornalista de raza ao vello gacetilleiro pailán. “Xa me escoitou, falso”. Tatum (Kirk Douglas) polo menos tiña a escusa de que tentaba ganar a vida  

 (“Señor Boot, son un periodista de 250 dólares á semana. Pódeseme contratar por 50. Coñezo os periódicos por diante e por trás, de arriba abaixo. Sei escribilos, publicalos, imprimilos empaquetalos e vendelos. Podo encargarme das grandes noticias e das pequenas. E, se non as hai, salio á rúa e trabo un can. Deixémolo en 45”).

El gran carnaval, a outra obra mestra, con Primera plana, que dedicou ao mundo da prensa o xornalista que foi nos comezos Billy Wilder (entrevistou no mesmo día, para pedirlles a súa opinión sobre Mussolini, ao compositor Richard Strauss, ao psiquiatra Alfred Adler, e ao dramaturgo Arthur Snichtzler, e tentouno con Sigmund Freud, pero botouno da casa), é o exemplo que a todos nos vén á cabeza cando pasan dramas como o de Angrois. Suponse que moito do que se fai –e sempre se fixo, non botemos de menos unha arcadia feliz que nunca existiu-  nos medios é por supervivencia, non tanto por vender periódicos ou obter audiencia (que tamén ) senón por vender o propio medio, a súa influencia. Pero no caso da traxedia do Alvia, nos primeiros días, nin iso estaba en cuestión.

Os vicios actuaron de oficio. Os primeiros conatos de ir pola liña atrocity exhibition, mostrar sangue e carne, quedaron abortados, nalgún caso pola reacción dos propios profesionais do medio, e noutros pola da sociedade en xeral. Pero o que campou sen problemas foi esa tendencia do xornalismo, ou máis ben dos medios españois, a procurar de entrada unha trincheira. Mellor se se corresponde coa trincheira dos intereses habituais máis ou menos disfrazados de ideolóxicos, aínda que nos primeiros momentos tampouco é imprescindible. A primeira é a procura dun culpable. Non dun responsable, senón dun culpable. Un malo, vamos. condenado por fbUnha vez máis, datos persoais nas redes sociais -facilitados por persoas inconscientes- serviron para crucificar persoas. Neste caso, ao maquinista. Un comentario que fixera no seu facebook cando facía as prácticas -e polo tanto non conducía el- sobre a velocidade que acadaba (a que por outra parte despois lle esixía a empresa) serviu para retratalo como un tolo da velocidade, que se non tuneaba a locomotora era porque non podía. lo metía con Brtón

Consecuentamente, os participantes nos foros dixitais dos periódicos, eses herdeiros bastardos dos autores das cartas ao director, aproveitaron axiña para sumarse ao linchamento e para evidenciar en moitos casos a falta de comprensión lectora, curiosa en xente que en teoría le textos máis ou menos elaborados.

Pasou xa con Tomás Velicky, o xove eslovaco estudante de Erasmus na Coruña, que foi engulido polas ondas na praia coruñesa do Orzán nunha noite de troula. Ao tentar rescatalo, tres axentes de policía resultaron afogados. A prensa local saqueou o seu facebook e bateu inmisericordemente nel (“Tres héroes y un idiota”, chegou a publicarse un artigo na edición dixital dun xornal, logo retirado, pero vixente). O pai respondeu como un señor agradecendo á cidade os seus esforzos cando veu recoller os restos do seu fillo. Un ano despois, mandou unha carta aberta a todos os coruñeses. Unha vez máis, as vítimas dando leccións de saber estar aos medios. 

Paradoxalmente e en contraste, nas 8 horas que pasei no tanatorio improvisado despois da traxedia, rodeado de familias que perderon a algún ser querido, non escoitei a ninguén despotricar contra o maquinista (que a maiores de probablemente neglixente, resultou ser un boa persoa) nin sequera contra Renfe. E falei con varios, algúns de eles amigos coa suficiente confianza como para que fixeran iso e máis.

O maquinista como novo Mangouras

Confeso que en canto souben como se produciu o terrible accidente de Santiago, dei por certo que fora polo que eufemisticamente chamamos fallo humano, e na vida real é botarlle a culpa ao condutor. Deino por certo coa miña experiencia como condutor de vehículos a motor de catro rodas, en base á que nunha autoestrada coñecida, se logo dunha recta de 4 kilómetros a 120, vén unha curva pechada que hai que dar a 40, sábese, con sinalizacións ou sen elas, que non hai outra que ir pisando o freo antes. Pero eu non levo un tren, senón un coche, e non dos que corren moito, así que para distribuír culpas e responsabilidades, case prefiro agardar a que se fagan as investigacións pertinentes. Porque esta situación recórdame a outra de hai dez anos e pico, na que un dos protagonistas tiña tamén o pelo branco. Coñecémolo por Mangouras, natural da illa de Icaria, e este ímolo coñecendo por Garzón, de Monforte.

          A min non me parece mal que nestas ocasións saian enxeñeiros a pilas, que opinen –sen dúbida influenciados polas películas nas que un botaba carbón na caldeira e o outro guiaba- que nas cabinas das locomotoras ou tractoras van dous maquinistas. Ou que aínda haxa quen se pregunte se esa explosión que se ve na gravación do choque non será reveladora de que houbo algún artefacto (ou xa postos, de que a Orquesta Mondragón estivese tocando no palco da festa de Angrois). Os foros de opinión dos medios de comunicación serven para que cidadáns sensatos fagan iso, expresar a súa opinión, e tamén para desaforar, para que a sanidade pública aforre unha chea de cartos en tratamento asistencial a xente que se desafoga aí sen gasto ningún. Pero home, a xente que facemos os medios deberiamos de ter algo máis de sentido.

          Imaxes de xente morta ou na agonía teñen un tremendo efecto, si. Pero non informan de nada. Nas películas vemos todo tipo de mortes (mesmo hai un programa que conta mil formas de facelo), pero esa xente non ten familiares que terán que soportar a imaxe dese ser querido para sempre. Tampouco é noticia que chore e berre a xente que acaba de perder un fillo. Seríao que se puxese a bailar. Non fai falta empotrarnos nos ollos primeiros planos desas caras descompostas pola dor. Nin os funerais son sitios para preguntarlle a ninguén como se sente. Como se vai sentir? Contento de que corra o escalafón familiar?

Pero volvendo a Garzón, o que me recordou a Mangouras é a saña en atacalo. Sen necesidade. A Xunta fíxoo máis que ben. Ninguén lanza graves acusacións ao goberno. Nin sequera se sacou punta desa ridícula nota solidarizándose primeiro cos composteláns e logo cos afectados polo terremoto de Guansu (China). Entón a conto de que vén por parte da prensa adicta e logo por todos os papanatas, a miseria de sacar un chiste que puxo o home hai ano e pico no facebook sobre que ía a 200 por hora? Claro que ía a 200, é á velocidade estipulada. Se fose a 50 tardaría 75 minutos da Coruña a Santiago. Logo vai o ministerio do Interior e, pasando do xuíz instrutor, detéñeno por “posible imprudencia” (é de agardar tanta dilixencia en casos de “posible” cohecho ou prevaricación). E coas vítimas sen enterrar e coas familias sen consolar, os presidentes de ADIF e de RENFE xa enfocan as culpas ao tipo que, por moitas que lle caian e mereza, máis se vai botar el. Todo me recorda a Mangouras porque se están buscando un chivo expiatorio, é que algo deben querer agachar. 

La Opinión de A Coruña, 27 de xullo de 2013)

O dirixente de Converxencia XXI, Carlos Vázquez Padín, compartiun a columna no seu facebook. Carlos Vázquez PadínA súa nai morreu no accidente.

(A comparación con Mangouras era tan evidente que ao día seguinte a repetiron: Vidas cruzadas  Garzón y Mangouras

Outro motivo de comparación co Prestige é o pouco que lle importou a traxedia ao Goberno de Madrid. En calquera outro sitio, ter sacado esta nota sería algo entre o escándalo e o insulto. Aquí ata fixo gracia.

Gansu

O caso é que, como se acabou vendo, e como os propios maquinistas dicían, os accidentes teñen máis dunha causa, as cousas non son brancas ou negras e os gobernos nesta parte do mundo tenden a facer as cousas máis ben azarapalladas. Postos a buscar algo positivo, a descuberta dunha das profesións aínda vernizadas de romanticismo:

No negativo, que por moi elevado que sexa o nivel da dor humana, sempre hai quen é capaz de poñer a estupidez moi, moi por riba.

Twitter   javingg  de nuevo.Máis dun.

No le veo nada malo

2. OS DEMOS

O 15 de agosto morría Rosalía Mera, a-muller-máis-rica-de-España, dándolle a razón a todos eses amantes do obvio e do cristianismo extremo, que aseguran que a morte nos iguala a todos, que os cartos non se poden levar ao cemiterio, etc. (o que no fondo máis ben parecen argumentos para disfrutar dos bens en vida, ou como dicía Jules Renard da fama, todos os xenios morren incomprendidos, pero como eu non o son, preferiría ser recoñecido agora). A noticia, como calquera que fai referencia ao planeta Inditex, provocou unha enxurrada de ditirambos nos titulares, e tamén unha auténtica catarata de críticas e desafogos (entre eles fíxose famoso o dun líder castelán de CCOO, celebrando o óbito, alleo sen dúbida ao devotos que eran os seus compañeiros de sindicato non xa da falecida, senón mesmo do grupo téxtil que ela contribuira a fundar, onde CCOO é maioritaria). De todos os redactores e colaboradores de EL PAIS, a quen lle tocou facer a correspondente necrolóxica foi a min, por razóns de xurisdición e porque tiña un certo background que sería útil á hora de redactala coas presas que agora esixe a edición dixital. Ese background incluía tamén un certo e leve trato coa biografiada, como o que calquera xornalista que leve un tempo traballando nun sitio ten cos personaxes desde lugar, viven nos pazos ou nas cabanas, e que estaba feito de encontros, e dalgún desencontro, como adoita pasar entre os seres humanos. O resultado foi este:

La mujer que tejió un imperio

Os desafogos pódense ver na lista de comentarios á noticia. A min paréceme lóxico, positivo e san que se debata sobre a orixe das fortunas, e non soamente das fortunas, e dos aspectos éticos. E penso mesmo que se se tivera debatido un chisco máis eses temas teríamonos aforrado a maior parte da corrupción que nos afoga, moitos dos grandes temas de actualidade e unha considerable dose de horterismo. Non obstante, considero que o labor do xornalista que conta a vida dunha persoa é describila, poñela en contexto, recoller os éxitos e os fracasos e apuntar os elementos de polémica que puido haber na súa traxectoria. Non xulgala. Tentei explicalo, iso e tamén un pouco máis ao personaxe, nunha columna de La Opinión de A Coruña. 

Rosalía Mera

 O momento máis inoportuno para xulgar as persoas é cando se van deste mundo. Por iso debe ser o que se reservan as relixións para facelo, ben encamiñándoas ao ceo/inferno dos cristiáns, ben a ese sitio cheo de huríes e regatos de leite e mel que lle adxudica o islam aos mártires da fe ou ao que lles reserve ás mulleres e aos que morren na cama. É o momento máis inoportuno porque aos interesado tanto lle ten, e sobre quen recae o xuízo, para ben ou para mal, é nos seus deudos.

As haxiografías (biografías de personaxes famosos ou narración de sucesos con intención laudatoria, segundo a RAG) producen vergonza allea, polo evidente do propósito de sementar beneficios futuros que abriga. Xa Ambrose Bierce definía o panexírico (o grao inferior do peloteo) como o eloxio dunha persoa que ten as vantaxes do diñeiro ou do poder, cando tivo a deferencia de morrer. Pero os axustes de contas son miserables. Está claro que toda riqueza se sustenta na acumulación das plusvalías xeradas por outras persoas, pero iso tanto a de Rosalía Mera como a de Steve Jobs, ese creador de aparellos tan cool. É certo que non repartiu as súas propiedades entre os necesitados (práctica por outra parte pouco habitual desde Francisco de Asís), e que se esmeraba ao máximo en que os investimentos que facía, mesmo os filantrópicos, non tiveran perdas, pero foi a única que acudiu ao rescate de Zeltia cando a farmacéutica galega, con anticanceríxenos en fase experimental, estaba coa auga ao pescozo. Hai outros millonarios, adorados por todos, e que tamén venden moitas camisetas, cuxa máxima mostra de solidariedade é participar en partidos contra a droga. E, desde logo, en xeral cóidanse moito de dicir o que pensan. Afortunadamente, o traballo dos xornalistas nestes momentos é contar vidas, non xulgalas. Cando morreu Friedrich Engels, Lenin dixo “deixo de existir un gran home”. Un xornalista tería que recordar que, ademais de inseparable compañeiro de ideoloxía e de activismo de Karl Marx, coautor do Manifesto comunista, Engels foi o herdeiro dunha familia de propietarios conservadores, e empresario el mesmo nalgunha etapa da súa vida.

Traxectorias de persoas, homes e mulleres que se fixeron a si mesmas, como a que se describe agora de Rosalía Mera Goyenechea, non son raras. O que facía distinta á cofundadora de Inditex non era que comezara a traballar aos 11 anos, etc. Tampouco que conservara amigos e costumes de antes. Hainos que o fan. Menos, pero hainos. O que a facía distinta é que era como era décadas -e miles de millóns- despois daqueles comezos. Por exemplo, sabía que tiña que levarse ben coas institucións, pero tampouco cedeu ás presións que lle fixeron para mudarlle o nome da súa fundación de Paideia Galiza a Paideia Galicia. Como todos os que xogan na súa liga, Rosalía Mera tiña unha considerable reticencia aos medios de comunicación. Pero a diferenza deles (dos seus compañeiros de liga) ela participaba nas roldas de prensa de presentación de calquera actividade de Paideia ou de Mans e sometíase ás preguntas que fosen, acolléndose poucas veces a iso de “non toca”. O que sorprende nestes tempos non era que pensara o que pensara, era que dicía o que pensaba.

 (La Opinión de A Coruña 17 de agosto de 2013)

 Tentei explicalo porque considero -eu e o xornalismo tal e como se entende ata agora- que un perfil, ou unha crónica é algo a medias entre a noticia e a reportaxe, cun golpe de opinión, pero por moito que analice e contextualice, a materia prima básica é a información. É dicir, hai que mover o cu para escribilo, non abonda con cavilar sobre as achegas positivas ou negativas ao xénero humano que fixo a persona retratada.  Iso valía tanto para Rosalía Mera como para a inevitable secuela que foi o perfil da súa filla, Sandra Ortega Mera.

La multimillonaria que conduce un utilitario

Alguén que herdou e incrementou a aversión mediática dos seus pais. Nunca saíra perfil ningún seu, nin foto ningunha. Mesma publicacións especializadas en glamour lle adxudicaban residencias un tanto esferolíticas.Fragas do Eume E como había que mover o cu, sinceramente me pareceu máis interesante o esforzo de tentar averiguar se alguén cunha ideoloxía progresista se fixo preguntas sobre se era ético ter os seus cartos nunha sicav, ou non, e contar a resposta que recibiu. (Entrar logo a criticar sobre se debería terse conformado coa resposta ou non penso que xa se sae do papel do xornalista para entrar no do tertuliano ou no do confesor).

Máis interesante e menos cómodo que incluir a diatriba de onde sairon os cartos que herdou que moitos botaban de menos, aínda que xa a coñecían. Claro que me puiden ter equivocado, e así tería aforrado críticas varias. Unhas educadas e outras non tanto. arrastrar pola lama

Explico todo isto porque considero que un aspecto esencial da nova maneira de entender a información é participación e o control da cidadanía na información. As redes sociais remataron, ou puxeron a carga de profundidade que acabará derrubando o muro, da unidireccionalidade dos medios. O público ten máis armas que as de mero consumidor que unicamente pode exercer a critica por omisión. Insisto en que a min paréceme máis interesante o dato de que Rosalía/Sandra se preocupasen polo que dirán das sicavs que reiterar que ningunha fortuna ten unha orixe lexítima. Claro que tamén os xornalistas nos equivocamos sobre que interesa e que non. Cando as fotos de Feijoo con Marcial Dorado, políticos e outros xornalistas aseguraban que non tiñan interese informativo ningún. Con todo, cousa inédita, o perfil nada sensacionalista de Sandra Ortega mantíñase dez días despois de ser publicado na lista de temas máis lidos da sección de Galicia.

Top de Galicia

(De todas formas, como son de Monforte e non teño un sentido cristiano da existencia, lamento que a democracia soamente funcione neste caso nunha dirección, e non ter información recíproca sobre a actividades coa que gana as fabas o individuo, e como a exerce . Non podo deixar de pasmar en que pedestal ético se ten que empolingar un para sinalar a lama na que se arrastran os demais. Supoño que ou ben o tipiño está blindado pola folladelata dunha ideoloxía sen fendas nen remaches, ou constrúe o socialismo esforzadamente e pola calada promovendo koljós na serra so Suído no tempo libre que lle deixa a loita contra os desviacionismos varios en twitter. En canto ao estilo, moito mal fixo Enver Hoxa.)

Pasa moito, ou a veces, polo menos a min. Nese mesmo día, houbo quen -aínda que pareza o mesmo é outro distinto, os parvos que se toman en serio tenden a parecerse- se alporizou pola deturpación da toponimia nunha información de urxencia no periódico que máis asiduamente colaboro.

incendio en Orense

Como respondín advertindo que se equivocara de ventá de reclamacións, fun apercibido de que tanto De Toro como Rivas, como por suposto eu, non nos podiamos crer que estabamos por riba das críticas. Non sei se a crítica era por paniaguados ata que subscribiramos un manifesto pedindo que despediran ao becario que debía estar de corretor, ou ata que  se nos consultara e estivese pendente da nosa revisión todo o que se escribise de ou sobre Galicia.

Sen ánimo de defender empresa ningunha, o pavero do caso é que EL PAIS é dos poucos xornais editados en Madrid -senón o único- que utiliza os topónimos oficiais. Non vou dicir que foi grazas á turra que demos sucesivamente e ao tempo todos os correspondentes e colaboradores  para que así fose, pero si que a demos, especialmente Rivas. Sen embargo, seguindo esa tradición do nacionalismo e da esquerda de darlle ao veciño, que está máis a man, o home non se lle levanta das patas de atrás a xornais e axencias que siguen datando as noticias nomeando os lugares como no NO-DO, senón a quen se lle escapa unha gralla. Logo hai quen se estraña de que no percorrido galego da Vuelta a España había moitas bandeiras de ídem.

Conclusións

  • Cando me din “é que vós, os xornalistas…” estou farto de contestar coa frase -esta si- de Churchill cando lle preguntaron a súa opinión sobre os franceses: “Non sei, non os coñezo a todos”. No periodismo hai de todo, pero penso que o nivel subiría se poidésemos acollermonos ao comodín Bartleby e dicir máis veces “preferiría non facelo”, e tamén se a xente tivese algunha defensa máis inmediata e menos onerosa que a dos tribunais fronte á mala praxe xornalística. Pero iso sería darnos poder aos periodistas -e á sociedade- cunha Lei de Garantías da Información, ou Estatuto do Periodista ou como se chame, en detrimento do poder das empresas para defender a liberdade de presión, perdón, de expresión. Sería bolchevismo ou estalinismo, ou mesmo un pouco de cada. E o curioso é que aínda hai profesionais da información que cren no da autorregulación.
  • Tamén me reafirmo en que determinadas actitudes de “santa intransixencia”, como penso que cualificaría o santo Josemaría, dan algunhas pistas sobre a longa historia de fracasos de medios progresistas, ata agora sempre explicados pola inquina dos poderes financeiros, a desconfianza empresarial, e a apatía, por dicilo eufemísticamente, do público obxectivo ao que ían dirixidos. Factores comprobados aos que habería que engadir outros por estudar. Como un certo desprezo do sector máis militante do target do medio polo que é esencial: a súa profesionalidade. Cando se reclaman medios independentes, en realidade reclámanse medios independentes dos poderes que tradicionalmente os teñen, pero non de calquera poder ou interese. Non queremos tanto que conten o que pasa, senón que nos dean a razón, entre outras cousas, porque case nunca nola deron nin nola dan, e que menos que nola dean os nosos, argumentan. Non sen un chisco de razón, pero logo, se na dirección/redacción do medio teñen asumido ese cometido ou ceden a esas presións, o normal é que a audiencia tenda a reducirse unicamente á que se sinta cómoda asumindo eses contidos (coas repunancias e tiquismiquis propias das esquerdas, ademais), ou como dicía Jardiel Poncela, o teatro pode servir para educar á xente, pero se fas teatro educativo, pódeste atopar sen público ao que educar. Os públicos conservadores teñen unha relación moito máis cínica cos medios -quizáis por ter máis hábito de relación-. Véxase o caso paradigmático destes que ocorre nestes tempos entre o que publica EL MUNDO e os seus lectores.

CODA

Prometo non volver abafar ao lector de tal xeito ata o post nº 2.000

Advertisements